آخرین مطالب
امکانات وب
انقلاب اسلامی و رستاخیز شیعه
از سال 1357 با پیروزی انقلاب اسلامی، قدرت منطقه ای ایران سیاست ویژه و جدیدی را پیش گرفت. ایران داعیه ی رهبری جهانی انقلاب اسلامی در مبارزه با استکبار جهانی داشت و می خواست این مبارزه را در هیأت یک «اتحادیه ی شیعی» علم کند. هر چند جمهوری اسلامی ایران خواستار وحدت همه ی مسلمانان جهان برای حمایت مستضعفان و مبارزه با مستکبران بود، اما در عمل، به علت برخوردهای شدیدی که بین سیاست خارجی ایران با کشورهای عرب، که غالبا انقلاب اسلامی را یک تهدید ایدئولوژیکی تلقی می کنند، ایجاد شد و جهت گیری آرمان های انقلاب اسلامی به سمت ایجاد یک اتحادیه ی شیعی مسجل گردید. هدف این اتحادیه نه تنها ایجاد هماهنگی میان جوامع شیعی، بلکه استقرار اسلام شیعی درجهان اسلام و قصد اسلامی شدن عمومی جهان بود. (1)
تشیع با این آرزوی نجات بخش، اصل و ریشه ی خود را باز می یابد. در واقع، ایمان آوردن مجدد جهان اسلام به تشیع و خیزش شیعیان در قالب جنبش های اسلامی به معنای اعاده ی اسلام واقعی همراه با پویایی، اخلاص و قدرت انقلابی و متعرض نسبت به تمام نظام های اجتماعی و سیاسی و به منظور اسلامی شدن عمومی جهان است.
به عبارت دیگر، با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، در سایه ی ایدئولوژی انقلاب تشیع، ایران پایگاه مهمی برای جهان تشیع به شمار می آید و از جنبه های گوناگون، می تواند راهی برای تغذیه ی شیعیان نقاط دیگر جهان باشد.
اما نکته ای که باید به آن توجه داشت این است که عوامل متعددی در احیای تشیع دخالت داشته اند که برخی از آنها خاص شیعیان هم نیستند. هم سنی ها و هم شیعیان در برخورد با برخی مسائل دچار سرخوردگی شده اند؛ از جمله، تجدد، ایدئولوژی های نوع غربی، شکست حکومت های عرب در مسئله ی فلسطین، و خدشه در جامعه، که به دنبال شهرنشینی و دیوان سالاری به وجود آمد، بدون اینکه در مقابل، منافع محسوسی برای توده ی مردم داشته باشند. تمامی این مسائل به افزایش رشد پای بندی شیعه به مذهب، هم به عنوان اعتقاد شخصی و هم به عنوان ایدئولوژی سیاسی کمک می کنند. (2)
بیداری شیعی ریشه های دیگری نیز در تجربه ی شیعیان دارد که از این امور ناشی شده است: انزوای دیرین سیاسی، ممانعت حکومت از آزادی مذهبی، تضعیف آزادی عمل و استقلال مالی نهادهای مذهبی، و تبعیض اجتماعی و اقتصادی فراگیر. (3)
بدین روی، پیدایش اعتماد به نفس شیعی به یک شکل نبوده، بلکه طبق شرایط داخلی و خارجی، از کشوری به کشور دیگر متفاوت است؛ ولی آنچه مسلم است انقلاب ایران از هویت سیاسی شیعه، که قبلا شکل گرفته بود، حمایت کرده و نقطه ای مرکزی برای آن به وجود آورده است. عزت نفس شیعی و قدرت شیعیان برای غلبه بر ظلم، در انقلابی متجلی شد که اسلام گرایان و شیعیان سکولار و نیز بسیاری از سنی ها را به سوی خود کشاند. پس از انقلاب ایران و علی رغم دیدگاه غرب نسبت به ایران یا احزاب شیعی، دیگر کسی از اظهار شیعه بودن خود نگران نبود. ایران به شیعیان جرئت داد تا هویتشان را بیان کنند و ابزاری در اختیار آنها گذاشت که خود را معرفی نمایند. (4)
صدور افکار انقلابی؛ تهدید منافع غرب
انقلاب اسلامی ایران غرب را با پدیده ای مذهبی مواجه کرد که اگرچه - فی نفسه - جدید نبود و سابقه ی تاریخی بیش از 1400 ساله داشت، اما با شناخت غرب از مسائل بین المللی و برداشت نادرست غربی ها از حرکت های مذهبی و بخصوص اسلامی، مطلقا برای آنها قابل توجیه نبود و به همین دلیل، آنها را مبهوت و غافلگیر کرد. این پدیده ی جدید، که به نام های گوناگون از جمله «بنیادگرایی اسلامی»، «اصول گرایی اسلام»، «بیداری اسلامی» و «رستاخیز اسلامی» معروف شد، حرکتی مبتنی بر بازگشت به خویشتن خویش و تأکید بر هویت فراموش شده ی اسلامی در جهت برخورد با جوانب متفاوت حیات بشری و درجهت خلاف منافع و اهداف غرب بود. (5)در این میان، اندیشه ی صدور انقلاب به عنوان یکی از اصول تغییر ناپذیر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نیز از جمله عوامل مهم مخاطره ساز برای منافع آمریکا در منطقه به شمار می آمد. از یک سو، وقوع انقلاب در «جزیره ی ثبات» آمریکا در منطقه، توزان قوا را بر هم زد، و از سوی دیگر، با اعلام چارچوب اصلی سیاست خارجی ایران - یعنی اصل «نه شرقی، نه غربی» - یک قطب جدید قدرت مبتنی بر ایدئولوژی اسلامی، جدای از ایدئولوژی های مسلط جهانی را عنوان نمود. (6)
با پیروزی انقلاب اسلامی، نقش تاریخی ایران از حدود جغرافیایی اش فراتر رفت و افکار انقلابی از این کشور به اقصا نقاط جهان رسوخ کرد، به گونه ای که امروز نه تنها کسی در اهمیت جنبش های اسلامی در سراسر جهان شکی ندارد، بلکه از یک قطب اسلامی، که تهدیدی جدی در مقابل بلوک غرب به شمار می آید، صحبت می شود.
به اعتقاد بسیاری، جنگ سرد آینده ی غرب با اسلامی گرایی انقلابی مشکل تر از جنگ سردی خواهد بود که با شوروی (سابق) داشت؛ چرا که این جنگ در مقایسه با جنگ پیشین، دارای مرزهای خاصی نیست. (7)
جمع بندی
بر اساس آنچه در این فصل بدان اشاره شد، تفسیر انقلابی از آموزه ها و مبادی نظری و اعتقادی شیعه توسط امام خمینی رحمه الله، ایدئولوژی انقلاب را در ایران مهیا کرد. وقوع انقلاب اسلامی ایران و تحقق عینی حاکمیت تشیع در ایران، افق های تازه ای به روی شیعیان منطقه گشود و روحیه ی مبارزه با وضع موجود را به سایر شیعیان القا کرد و در احیای هویت سیاسی شیعه مؤثر بود. بدین روی، موفقیت اسلام شیعی در ایفای نقش ایدئولوژی انقلاب در ایران، تشیع را به عنوان مهم ترین کارگزار در سطح ژئوپلیتیک شیعه و حتی جهان اسلام مطرح کرده است، به گونه ای که بسیاری از جنبش ها، چه سنی و چه شیعی، انقلاب اسلامی ایران را الگوی خود برای مبارزه قرار داده اند.
در واقع، انقلاب اسلامی ایران، که تبلور اندیشه ی سیاسی رهبری این نهضت- با توجه به خصلت دینی و مکتبی خود - است، به همان سان که در بعد نظری خود را در محدوده ی جغرافیایی خاص محصور ننموده و اهداف و آرمان های سیاسی - اجتماعی فرامرزی و جهان وطنی را پی ریزی کرده ، در حوزه ی عملی نیز استراتژی و سیاست گذاری عملی و عینی خویش را به گونه ای سامان داده که دقیقا اهداف جهانی و انسانی انقلاب را، که برخاسته از عقاید دینی و مسئولیت مکتبی یک انقلاب دینی و اسلامی است، مورد توجه قرار داده و بر اساس راهبرد عدم تعهد واقعی بر مبنای اصول ایدئولوژیک، ایستارهای ضد استعماری، و موقعیت منطقه ای و جغرافیایی، اهداف ذیل را دنبال می کند: گسترش اسلام ناب - شیعی - (صدور انقلاب)، تغییرات عمده در افکار عمومی و ایستارهای ملل محروم، حمایت از مستضعفان جهان، وحدت مسلمانان جهان، و استقرار عدالت جهانی. این اهداف با ساختار نظام بین الملل مورد نظر آمریکایی در چالش قرار دارند و به همین دلیل، آنها را به مبارزه می طلبند.
پی نوشت :
1. فرانسوا توال، ژئوپلیتیک شیعه، ترجمه ی علی رضا قاسم آقا، ص 44.
2.گراهام فولر و رند رحیم فرانکه، «هویت شیعه»، فصل نامه ی تخصصی شیعه شناسی، ش 3و4، ص 240.
3.همان.
4. همان، ص 245.
5. جمیله کدیور، رویارویی انقلاب اسلامی ایران و آمریکا، ص 99.
6. همان، ص 224.
7. همان، ص 225.
منبع: کتاب ژئوپلیتیک شیعه و نگرانی غرب از جهان اسلامی
/س
ما را در سایت نهضتِ ماندگار دنبال میکنید
برچسب: نویسنده: بازدید: 24