مسئلهی هستهای، عامل گشایش اقتصادی

مسئله ی هسته ای، عامل گشایش اقتصادی با ایران شده است سومین موضوعی که در این بین می توان به آن اشاره کرد، این است که مسئله ی هسته ای ایران سبب شد تا درهای باز اقتصادی برای ایران گشوده شود و به واسطه ی آن، ایران به وضعیت اقتصادی مطلوب برسد. یکی از موضوعاتی که برخی از نخبگان سیاسی دائماً پیش از مذاکرات هسته ای آن را یادآوری و بیان می کردند، این بوده است که ایران درگیر مشکلات اقتصادی فراوانی است که در صورتی که نتواند به توافق قریب الوقوع درخصوص موضوع هسته ای برسد، به ناچار این وضعیت ایران را دچار فروپاشی اقتصادی می کند و منجر به نابودی اقتصاد ایران خواهد شد. تحلیل درست این وضعیت مستلزم بررسی دستاوردهای اقتصادی مسئله ی هسته ای برای ایران است. وضعیتی که در آن هم بتوان شرایط پیش از مذاکرات هسته ای را به طور دقیق بررسی کرد و هم بتوان به صورت مقایسه ای، عنوان دستاورد عینی به شرایط بعد از مذاکرات هسته ای اطلاق کرد.
وضعیت ایران پیش و پس از تحریم ها تفاوت چشمگیری نکرده است. سوای از چرایی این موضوع (که دقیقاً به دکترین آمریکایی برخورد با ایران برمی گردد)، چیستی این موضوع بایستی مورد وارسی قرار گیرد. سیاست کلی آمریکا علیه ایران کماکان حفظ چارچوب تحریم هاست؛ چارچوبی اساسی که توانایی بیشتر اقتصادی و آن طور که آمریکایی ها ادعا می کنند، متعاقب توانایی اقتصادی، توانایی اعمال نفوذ در حوزه ی سیاست خارجی را به ایران ندهد. این موضوع می تواند یا از طریق «برداشت ها و تفسیرهای نادرست» از متن جمع بندی وین باشد یا از طریق انتقال تحریم ها به موضوعات دیگری از جمله مسائل حقوق بشر یا سیاست های منطقه ای ایران، یعنی حمایت از محور مقاومت. به همین سبب است که باراک اوباما، بلافاصله بعد از جمع بندی مذاکرات در 14 جولای (23 تیر)، به صراحت به این موضوع اشاره کرد و گفت: «تحریم هایی که مربوط به حمایت ایران از تروریسم، برنامه ی موشک های بالستیک و نقض حقوق بشر می شود را حفظ خواهیم کرد.»[1]
همچنین جک لو، وزیر خزانه داری آمریکا، در این خصوص برآن است که «حفظ معماری تحریم ها[2] در حین فراهم آوردن تخفیف از طریق معافیت های تحریمی، شرط دوم ما (یعنی برخورداری از توانایی بازگرداندن تحریم ها در صورت عدم پایبندی ایران به تعهداتش) را تقویت می کند.»[3] کریس بک مایر، معاون هماهنگ کننده ی سیاست تحریم ها در وزارت خارجه ی آمریکا و مشاور جان کری، نیز در این باره چنین گفت که «با توافق هسته ای، همه ی تحریم های ما علیه ایران برداشته نخواهد شد. تحریم هایی وجود دارد که به علت حمایت ایران از تروریسم اعمال شده است. این تحریم ها به قوت خود باقی خواهند ماند. تحریم های مربوط به نقض حقوق بشر در ایران نیز همچنان باقی خواهند ماند. تحریم هایی وجود دارد که به حمایت ایران از رژیم بشار اسد، رئیس جمهور سوریه، مربوط است و این تحریم ها نیز باقی خواهند ماند. بنابراین می بینیم که بسیاری از این تحریم ها همچنان باقی خواهند ماند.»[4]
پیرو همین موضوع بود که رهبر انقلاب فرمودند: «اگر بناست تحریم ها برداشته نشود، پس معامله ای وجود ندارد. دیگر اصلاً این معنا ندارد. مسئولین این را باید مشخص کنند و نگویند که مثلاً او برای قانع کردن رقبای داخلی خودش این حرف را می زند. بله، دعوایی که در آمریکا هست، دعوای واقعی است. بنده عقیده ندارم که دعوای صوری و ظاهری است. واقعاً اختلاف دارند. علت اختلافشان هم برای ما روشن است، لکن به هرحال آنچه رسماً گفته می شود، پاسخ لازم دارد. اگر پاسخ داده نشود، همان تثبیت خواهد شد.»
تحلیل وضعیت اقتصادی ایران بعد از برجام و با توجه به وعده های اقتصادی داده شده و نتیجه ی به دست آمده، نشان دهنده ی تغییر قابل انتظار برخی نخبگان در وضعیت ایران در حوزه ی اقتصادی نبوده است. بنابراین همان طور که آمریکایی ها اشاره کرده بودند، معماری تحریم های آمریکایی ها علیه ایران حفظ شده است. این موضوع حتی سروصدای اروپایی ها را نیز درآورده و آن ها نیز از سردرگمی شرکت های اقتصادی برای رابطه با ایران گله مند بوده اند. بیش از یک سال از توافق هسته ای (برجام) می گذرد و هنوز برخی شرکت های اقتصادی از ایجاد رابطه با ایران هراسان اند و این موضوع به دلیل ترسی است که از اعمال تحریم های اقتصادی آمریکا در صورت تعامل با ایران، داشته و دارند.

نهضتِ ماندگار...